Een Franse geschiedenis in een notendop

Leonard van Veldhoven publiceert de geschiedenis van Montolieu

en zijn horlogemakers

Loont het een boek te lezen over de geschiedenis van een bescheiden plattelandsgemeente ergens in het zuiden van Frankrijk? Het lijkt een retorische vraag, maar de waarheid is toch anders: het loont zich verrassend sterk. Wie ooit Montaillou, village occitan van Emmanuel Le Roy Ladurie heeft gelezen zal dit zeker beamen. En nu is opnieuw de geschiedenis onthuld over een dorp in Occitanië. Dit boek draagt de titel Montolieu, son histoire et ses horlogers.  De schrijver is echter geen Français, maar een Nederlander: Leonard van Veldhoven, oud-architect, wereldreiziger, uurwerkspecialist, lid van de NVLR en al 15 jaar inwoner van Montolieu.

Op 3 mei jl. vond in de plaatselijke foyer de officiële presentatie plaats. De burgemeester van Montolieu ontving het eerste exemplaar uit handen van de auteur in het bijzijn van talrijke inwoners. De burgemeester was zichtbaar ontroerd; hij noemde het boek ‘Een cadeau aan elke inwoner’. Toen hij dat had gezegd steeg een luid applaus op. Even later liep het storm op het tafeltje waar de kersverse boeken lagen uitgestald. Niemand uit Montolieu wilde deze kans laten lopen om meer inzicht te krijgen in de eigen voorgeschiedenis. Het compliment van de burgemeester bleek terecht; de kleine geschiedenis van Montolieu is een microscopie van de grote historie van Frankrijk. De  belangrijke historische gebeurtenissen van het verleden vonden steeds hun weerslag in de levensverhalen van de Montolivains en Leonard van Veldhoven heeft dat prachtig omschreven en rijkelijk geïllustreerd.  Niets ontsnapte aan zijn aandacht: de Middeleeuwse perikelen, de revoluties, de opkomst van treinen en posterijen en de industrie, de dramatische wijncrisis, de mobilisaties en de wereldoorlogen, het verzet, maar ook het dagelijkse leven, de gezondheidszorg, het onderwijs, het plaatselijke bestuur, geboorte en dood, het kerkelijk leven.

De oorspronkelijke titel luidde ‘Les horlogers de Montolieu’, maar het werd de geschiedenis van Montolieu, waar de uurwerkmakers een niet te verwaarlozen rol in speelden. Enkele hoofdstukken zijn gewijd daarom aan de opkomst en ondergang van zeven families van uurwerkproducenten, die hun Comtoise klokken aan heel Zuid-Frankrijk sleten.

Montolieu ligt aan de voet van de Montagne Noire, aan de samenloop van L’Alzeau en La Dure, twee snelstromende riviertjes, die ook voor een belangrijk deel de geschiedenis van Montolieu hebben bepaald. Tegenwoordig is Montolieu bekend als het ‘boekendorp van de Midi’. Ook wordt er jaarlijks een groot festival voor beeldende kunst georganiseerd. Het is dit culturele klimaat dat de voormalige Haagse architect aantrok om zich er te vestigen, na een avontuurlijk leven als wereldreiziger en zeezeiler. Hij had tijdens zijn omzwervingen ook een grote passie opgevat voor Comtoise klokken. Maar toen Leonard van Veldhoven met zijn vrouw Miriam Janssen in Montolieu neerstreek had hij geen idee dat hij er zo gehecht  aan zou raken. Hij publiceerde er zijn standaardwerk over de Comtoise klok, inmiddels in vier talen uitgegeven, en hij opende in de voormalige boulangerie zijn uurwerkatelier. Echtgenote Miriam creëerde er haar befaamde keramische objecten en gaandeweg integreerde het tweetal in het culturele en maatschappelijke leven van het Middeleeuwse plaatsje. Op een bepaald moment liet Leonard zich inspireren om een poster te ontwerpen met als thema de voordeuren van de oeroude huizen. Elke deur ontsluit een geschiedenis van eeuwen, zo bedacht hij. En hij kwam er achter dat het kleine plaatsje in de loop van twee eeuwen liefst zeven horlogers had geherbergd. Van het een kwam het ander en zo begon hij op een dag in 2016 aan zijn historisch onderzoek: een speurtocht naar de voorgeschiedenis van zijn huidige medebewoners, de Montolivains.

Het resultaat ligt nu in de boekhandel: Montolieu, son histoire et ses horlogers. In het Frans, want dat vond hij verplicht aan zijn dorp, een echt Frans dorp, dat model is geworden voor de ontwikkeling van het platteland in Zuid-Frankrijk.

Montolieu, son histoire et ses horlogers is te koop voor € 19,50. Bestellingen of contact via comtoise.morbier@gmail.com

(Door Adrien Vos)